بیش از دو سال از تصویب قانون حمایت از مالکیت صنعتی می گذرد و حالا نقاط قوت و ضعف، نوآوریها و فرصتها و چالش های این قانون جدید در عرصه عمل بیش از پیش خود را نمایان کرده است.
در این مطلب با تکیه بر تجربه، به یکی از این نوآوریهای چالش برانگیز این قانون یعنی بحث ابلاغ در دعاوی مالکیت فکری و ماده ۱۳۶ میپردازیم و نشان میدهیم چگونه ممکن است یک علامت، اختراع یا طرح صنعتی در معرض ابطال قرار گیرد بدون آنکه مالک آن مطلع گردد و در پایان نیز راهکارهایی برای عبور از این ریسک ارایه خواهیم داد.
۱. مختصری درباره ابلاغ و اهمیت آن
در هر دعوای حقوقی، ابلاغ امری ضروری است. بدین معنی که فردی که مدعی دعواست (خواهان) باید نشانی ای از طرف دعوا (خوانده) به دادگاه معرفی کند تا دادخواست و ضمایم به او ابلاغ شود و دادگاه این توانایی را داشته باشد که به موضوع اختلاف با اطلاع و رعایت حقوق طرفین رسیدگی کند.
دعاوی مالکیت فکری نیز از این قاعده مستثنی نیست و موضوع ابلاغ تا قبل از تصویب قانون حمایت از مالکیت صنعتی در سال ۱۴۰۳ مطابق با مقررات عام قانون آیین دادرسی مدنی – که تفصیل آن موضوع این مطلب نیست – در این دعاوی رعایت میشد.
قانون حمایت از مالکیت صنعتی ولی مقررهای خاص در این زمینه دارد که می تواند سرنوشت یک دارایی فکری را گاه بدون اطلاع مالک آن تعیین کند، مقررهای خطیر که از چشم بسیاری از صاحبان داراییهای فکری به دور مانده است.
۲. مقرره جدید چه می گوید؟
در بخش انتهایی ماده ۱۳۶ این قانون میخوانیم:
«نشانی اعلامشده به مرجع ثبت یا نشانی موجود در سامانه الکترونیکی مرجع ثبت به عنوان سابقه ابلاغ در تمام مراحل اداری و قضائی محسوب میشود»
۳. چرا این ماده اهمیت دارد و ادعا شده میتواند سرنوشت یک دارایی فکری را بدون اطلاع مالکان آن تغییر دهد؟ با مثال توضیح خواهیم داد.
تصور کنید شما شرکتی خارجی هستید و در ایران علامت تجاری X را از طریق وکیلی ایرانی به ثبت رساندهاید.
تا قبل از تصویب این مقرره، اگر فردی می خواست علیه شما طرح دعوا کند و علامت شما را به چالش بکشد، باید در دادخواست نشانی شما که احتمالا خارج از ایران بود را درج میکرد.
دادخواست و ضمایم مطابق با مقررات ترجمه و از طریق وزارت خارجه ایران برای شما ارسال میشد و دادگاه نیز تنها زمانی وارد رسیدگی میشد که اطمینان حاصل می کرد در آدرس اعلامی شناخته شدهاید و دادخواست مطابق با مقررات به شما ابلاغ شده است.
شما نیز می توانستید با علم به طرح دعوا علیه خود وکیل بگیرید و از حقوق خود دفاع کنید ولی با تصویب قانون جدید، ممکن است این امتیاز را از دست داده باشید.
مطابق با مقررات و رویه جدید، در فرض بالا اگر علیه شما دادخواستی در دادگاه ارایه شود، نشانیای که وکیل در مرحله ثبت یا تمدید علامت شما در ایران در سامانه مرکز مالکیت معنوی درج کرده استعلام می گردد، دادخواست به وکیل ثبت ابلاغ می شود و دادگاه مهیای رسیدگی است؛ حتی اگر وکیل شما را از این موضوع مطلع نکرده باشد!
۴. یک نمونه از رای که تیم حقوقی هنگام با استناد به این مقرره گرفت.
چند ماه قبل موکلی به دفتر هنگام مراجعه کرد و قصد داشت اعتبار علامت رقیب خود که شرکتی فرانسوی بود را به چالش بکشد. علامت حدود چهل سال پیش در ایران به ثبت رسیده و به طور منظم تمدید شده بود.
تیم حقوقی هنگام موضوع را بررسی کرد و متوجه شد شرکت فرانسوی از علامت خود در بازار ایران استفاده نمی کند. بنابراین دادخواستی علیه شرکت فرانسوی با موضوع ابطال علامت به دلیل عدم استفاده تنظیم و ثبت شد.
بعد از ارجاع دادخواست، مطابق با مقرره جدید آدرس وکیل تمدید علامت از مرکز مالکیت معنوی استعلام شد، دادخواست به وکیل ابلاغ شد، جلسه رسیدگی برگزار، مراحل کارشناسی انجام، رای ابطال علامت به دلیل عدم استفاده صادر و قطعی شد و گواهی قطعیت نیز اخذ و به مرکز مالکیت معنوی ارایه شد.
رای صادره به شرح زیر است:
در خصوص دعوای آقای … و آقای …. با وکالت آقای صادق شمشیری و آقای احسان مینائی فرد به طرفیت 1 . (شرکت فرانسوی) با نمایندگی (وکیل ثبت) 2. سازمان ثبت و املاک کشور (اداره ثبت علائم تجاری و نشان های جغرافیای) به خواسته الزام به ثبت علامت تجاری و ابطال تصدیق علامت تجاری به شماره … دادگاه نظر به جمیع اوراق و محتویات پرونده با توجه به نظریه کارشناس رسمی دادگستری که حکایت از عدم استفاده خوانده از علامت تجاری متنازع فیه در مهلت قانونی دارد و این نظریه مصون از تعرض باقی مانده است لذا دعوای خواهان را ثابت دانسته مستندتا به ماده ۱۱۰ قانون حمایت از مالکیت صنعتی و ماده ۱۹۸ قانون آیین دادرسی مدنی حکم بر ابطال گواهینامه ثبت علامت تجاری خوانده به شماره … صادر و اعلام می گردد… رای صادره حضوری ظرف مهلت بیست روز از تاریخ ابلاغ قابل تجدیدنظرخواهی در دادگاه تجدیدنظر استان میباشد.
در هیچ کدام از موارد بالا وکیل ثبتی نه دفاعی انجام داد و نه حتی پاسخگوی تماس های کارشناس بود و مشخص نیست شرکت فرانسوی را از طرح دعوا علیه خود مطلع کرد یا خیر؟
در واقع علامت برای همیشه ابطال شد و حتی ممکن است شرکت فرانسوی هنوز نیز نسبت به از دست دادن دارایی خود مطلع نباشد. برای همین است که در صدر مطلب ادعای خطیر بودن موضوع را داشتیم.
۵. پیشنهاد ما چیست و چطور از این ریسک بزرگ بگریزید؟
اگر شرکتی خارجی هستید که در ایران از طریق وکیل، علامت یا سایر دارایی های فکری خود را به ثبت رسانده اید، در انتخاب وکیل باید دقتی بیش از پیش داشته باشید.
در اینجا صرفا مهارت وکیل در ثبت دارایی فکری حایز اهمیت نیست، بلکه باید بتوانید برای مدت ها بر روی امانت داری و در دسترس بودن او حساب کنید.
همچنین اگر سابقا با وکیل یا دفتر حقوقی در این زمینه همکاری داشته اید، از فعال بودن و در تماس بودن ایشان با خود اطمینان حاصل کنید.
برای مشاوره بیشتر نیز می توانید با تیم حقوقی هنگام در تماس باشید.
تصویر رای:
احسان مینائیفرد
وکیل دادگستری و فارغالتحصیل حقوق از دانشگاه شهید بهشتی. افزون بر تخصص در دعاوی مالکیت فکری، در دعاوی عمومی نیز تجربهٔ فراوان دارد. او را به عملگرایی و پیگیری راسخ میشناسند.